Arnoud Odding:
Ruim drie jaar geleden, toen ik afscheid nam als directeur van Rijksmuseum Twenthe, vroeg een journalist me wat ik nu ging doen. Ik antwoordde dat ik wilde proberen te begrijpen wat er gaande was. In de samenleving, in de politiek, in de wereld om me heen en wat dat allemaal zou kunnen betekenen voor musea. Hij keek me wat verbaasd aan, maar ik meende het oprecht. In mijn laatste jaren bij Rijksmuseum Twenthe zag ik de Nederlandse museumwereld ingrijpend veranderen, op manieren die ik niet altijd goed kon duiden.
Daarom begon ik in het voorjaar van 2023 met mijn podcast De Museoloog. Sindsdien sprak ik tientallen museumdirecteuren, conservatoren en makers. Niet zozeer over tentoonstellingen, maar over de grotere vragen. Hoe verhoud je je als museum tot een samenleving die splijt? Tot een wereld die wankelt?
Ondertussen veranderde de wereld sneller dan wie ook had gedacht. Een wankelend rechts kabinet in Nederland dat al snel uit de bocht vloog. De herverkiezing van Trump en de snelle ontmanteling van wat decennialang vanzelfsprekend leek. Poetin die Europa terugsleurt naar een tijdperk waarvan we dachten dat het voorbij was. Techbedrijven die meer macht hebben dan staten. Autocratie en kleptocratie die terrein winnen. En overal dezelfde vraag: wat is nog echt, wat is waar, op wie kun je nog vertrouwen?
Ik merkte in al die gesprekken dat de musea waar ik mee sprak, elk op hun eigen manier, worstelden met precies die vragen. De één noemde zichzelf activistisch. De ander wilde vooral het gesprek gaande houden. Weer een ander zei: wij zijn er voor iedereen, dus we kiezen geen kant. Maar niemand kon om de urgentie heen.
De kunst van het wankelen of het instabiele museum is het boek geworden dat ik eigenlijk al jaren aan het schrijven was. Het is mijn poging om te begrijpen wat er in de afgelopen dertig jaar met musea is gebeurd: van de verzelfstandiging in de jaren negentig, via de bezuinigingen en het rendementsdenken in de jaren tien, naar de identiteitsdiscussies van nu. Maar het is bovenal een pleidooi.
In mijn boek schrijf ik dat juist de instabiliteit van het museum een kracht kan zijn. Niet het museum dat weet hoe het zit, maar het museum dat durft te aarzelen. Dat ruimte biedt voor twijfel, voor tegenspraak, voor het publieke gesprek dat te weinig gevoerd wordt. In mijn adviespraktijk zie ik dagelijks hoe moeilijk dat is en hoe broodnodig.
In het tweede deel van het boek stel ik 35 concrete vragen, ‘museumprompts’, die een instelling in beweging kunnen zetten. Geen recepten, maar startschoten. Vragen om op tafel te leggen in het MT, de raad van toezicht of tijdens de heisessie, als je wilt weten of je méér bent dan een onderneming. Want perspectief, schrijf ik in het boek, is een ander woord voor hoop.
Boekpresentatie en symposium op vrijdag 17 april in het Centraal Museum Utrecht.
Ter gelegenheid van de boekpresentatie organiseert Arnoud Odding op vrijdag 17 april 2025 samen met het Centraal Museum Utrecht, het Amsterdam Museum en de Museumvereniging als communicatiepartner een symposium: De kunst van het wankelen, van 14.30 tot 17.00 uur. In een talkshow in drie blokken spreken museumdirecteuren over de maatschappelijke rol van musea in een ontwrichte tijd.
Het symposium is inmiddels volgeboekt maar voor pers zijn enkele plaatsen gereserveerd. Neem rechtstreeks contact met mij op
Bekijk hier de preview